Mariusz (Grajewo):
Rozpoczęciu terenowego etapu "Podlasia" towarzyszył mi szereg obaw i pytań, na które trudno mi było znaleźć odpowiedzi. Dlaczego Podlasie? - moja niewiedza wielokrotnie dyskryminowała ten region zadając te pytanie, sprowadzając atrakcyjność tego miejsca do białowieskiego żubra i Pałacu Branickich. Dlaczego akurat z Niemcami? Co oni mają wspólnego z tym rejonem - po raz kolejny moja niekompetencja dawała znać o sobie, a wtórował jej podzielany niestety także przez moją osobę stereotyp Niemca - "sztywniaka". Jak się później okazało, obawy te były niczym nie uzasadnione i nie miały nic wspólnego z rzeczywistością.

Podlasie okazało się enklawą multikulturowości i multietniczności, miejscem wielowiecznej współ egzystencji ludzi różnych wyznań i narodowości (także Niemców), których relikty istnieją do dzisiaj i nadal są namacalne. Krynki, Tykocin, Kruszyniany, Supraśl, Michałowo to miejsca, które pozwoliły nam przenieść się w czasie, usłyszeć jeszcze raz wielojęzyczny głos podlaskich miasteczek, ich wielobarwny kulturowy pejzaż. Tradycja tych okolic powinna tworzyć zręb tożsamości każdego Podlasianina, Polaka i Europejczyka.

Dzięki warsztatom doceniłem, tak naprawdę po raz pierwszy, znaczenie "oral history". Doświadczenia ludzi, będących nierzadko świadkami ważnych wydarzeń, pozwalają rzucić nowe światło na dotychczasową historiografię. Wydaję się być idealnym połączeniem, badanie historii w ujęciu socjologicznym, przy wykorzystaniu wiedzy podmiotów, których te wydarzenia tak naprawdę dotyczą.

I chyba najważniejsze. Poznałem fantastycznych ludzi. Już w pierwszym dniu obalony został stereotyp Niemca - "sztywniaka" i nie tylko... Poza tym mogłem poznać lepiej polskich studentów, z którymi łączyło mnie do tej pory niewiele, a którzy stali się w trakcie warsztatów moimi serdecznymi kolegami i koleżankami.

Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do realizacji tego, moim zdaniem owocnego projektu, a w szczególności jego koordynatorom - Ani i Wojtkowi.